โรงพยาบาลค่ายประจักษ์ศิลปาคม

คำถาม: อยากทราบประเภทยาที่ห้ามบดหรือเคี้ยว
คำถามที่ปรับ: ประเภทยาที่ห้ามบด เคี้ยวหรือทำให้เม็ดยาแตกมีอะไรบ้าง
คำตอบ :
ยารับประทานที่ไม่ควรบดหรือเคี้ยวหรือทำให้เม็ดยาแตก
ยาบางประเภทไม่ควรหักแบ่ง บด เคี้ยว หรือทำให้เม็ดยาแตกเนื่องจากมีการออกแบบสูตรตำรับและคุณสมบัติพิเศษ การทำให้เม็ดยาแตกอาจมีผลเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติทางเภสัชจลนศาสตร์ของยาได้
ในกรณีที่ผู้ป่วยที่ได้รับอาหารผ่านทางสายยาง (Nasogastric tube) หรือผู้ป่วยที่มีปัญหาการกลืน จะไม่สามารถรับประทานยาในรูปแบบยาเม็ด หรือแคปซูลได้ และยาบางชนิดไม่มีรูปแบบยาน้ำที่สะดวกต่อการรับประทาน จึงจำเป็นต้องบดหรือละลายยานั้นแต่มีเหตุผลหลายประการที่ไม่สามารถบดหรือเคี้ยวยาบางชนิดเพื่อแก้ปัญหาดังกล่าวได้
รูปแบบยาที่ไม่ควรหักแบ่ง บด เคี้ยวหรือทำให้เม็ดยาแตก ได้แก่

1. Extended – Release Products. เนื่องจากเป็นยาที่ออกแบบมาเพื่อให้ออกฤทธิ์โดยปลดปล่อยยาสู่ร่างกายทีละน้อยโดยการทำให้ยาถูกปลดปล่อยออกมาทีละชั้น หรือทำให้อยู่ในรูป Matrixes/pellets เมื่อบดหรือเคี้ยวเม็ดยาจะทำให้การควบคุมการปลดปล่อยตัวยาเสียไป โดยทั่วไปยาที่มีอักษรย่อต่อไปนี้ เป็นรูปแบบของ Extended – Release เช่น CR = Control release,
CRT = Control–release tablet, LA= Long-acting, SR = Sustained release, TR = Timed release, TD= Time delay,
SA= Sustained action, XL = Extended length, XR = Extended – Release

2. ยาที่ระคายเคืองกระเพาะอาหาร ส่วนมากจะทำให้อยู่ในรูป Enteric-coated เพื่อให้ยาออกฤทธิ์ที่ลำไส้เล็ก

3. Foul-Tasting medication. ยาบางชนิดมีรสชาติไม่ดีจึงจำเป็นต้องเคลือบเพื่อกลบรสชาติของยาด้วยน้ำตาล (Sugar coating) การบดจะทำให้การกลบรสเสียไปทำให้ผู้ป่วยได้รับรสชาติที่ไม่ดีของยา เช่น Cipro®(Ciprofloxacin)

4. Sublingual medication. ยาเม็ดอมใต้ลิ้น เป็นยาที่ออกแบบมาเพื่อให้อมไว้ใต้ลิ้นโดยเฉพาะ ห้ามเคี้ยว เช่น Isosorbide dinitrate sublingual (Isordil® SL)

5. Effervescent tablets. เป็นยาเม็ดที่สามารถแตกตัวอย่างรวดเร็วกลายเป็นสารละลายเมื่อแช่ในน้ำ การบดหรือเคี้ยวจะทำให้คุณสมบัติดังกล่าวเสียไป

ตัวอย่างรายการยาที่ห้ามหัก แบ่ง บด เคี้ยว หรือทำให้เม็ดยาแตกโดยเด็ดขาด (เรียงตามลำดับตัวอักษรของชื่อการค้า)

ชื่อการค้า	ชื่อสามัญ		รายละเอียดของยา
Aspent 300 mg	Aspirin		ยาเคลือบเพื่อให้แตกตัวในลำไส้ เนื่องจากตัวยามีฤทธิ์ระคายเคืองต่อเยื่อบุกระเพาะอาหาร
Bisacodyl 5 mg tab	Bisacodyl		ยาเคลือบเพื่อให้แตกตัวในลำไส้ เนื่องจากตัวยามีฤทธิ์ระคายเคืองต่อเยื่อบุกระเพาะอาหาร
Buscopan	hyoscine-n-butylbromide 10 mg tab		film-coated tablet เพื่อป้องกันการระคายกระเพาะอาหาร
Clarinase	loratadine5+pseudoephedrine120		เม็ดยาเคลือบ promt-releaseส่วนแกนsustained-release
Depakine Chrono 500 mg tab	Sodium valproate		ยาเม็ดออกฤทธิ์นานที่ไม่ควรบดเคี้ยว ถ้าจำเป็นแบ่งครึ่งได้แต่ให้ระวัง GI irritate
Diamicron MR 30 mg tab	Gliclazide		ยาเม็ดออกฤทธิ์เนิ่นที่ไม่ควรบด หัก หรือเคี้ยว
Dilantin 100 mg cap	Phenytoin sodium		ยาแคปซูลออกฤทธิ์นานที่ไม่ควรบดเคี้ยวหรือถอดเปลือกแคปซูลออก
Endoxan	cyclophosphamide 50 mg tab		เม็ดยาที่เคลือบน้ำตาล มีวัตถุประสงค์การเคลือบเพื่อกลบรสยา, เป็นยาเคมีบำบัดควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสยาถ้าจำเป็นควรมีอุปกรณ์ป้องกัน
Isodil 5 mg	isosorbide dinitrate sublingual 5 mg tab		ยาอมใต้ลิ้น ถูกออกแบบให้แตกตัวและละลายได้อย่างรวดเร็วในช่องปาก และดูดซึมอย่างรวดเร็ว ทางเส้นเลือดฝอย การนำไปรับประทานหรือการไปหัก บด – เคี้ยวเม็ดยา จะทำให้ประสิทธิภาพยาเปลี่ยนไป
Natrilix SR	indapamide 1.5 mg SR tab		ยาเม็ดออกฤทธิ์นานที่ไม่ควรบดเคี้ยว แต่อาจหักครึ่งได้
Pariet	Rabeprazole		ยาเคลือบเพื่อให้แตกตัวในลำไส้ เนื่องจากตัวยาไม่ทนต่อน้ำย่อยในกระเพาะอาหาร
Plendil 5,10 mg tab	Felodipine		ยาเม็ดออกฤทธิ์นานที่ไม่ควรบด หัก หรือ เคี้ยว
Sporal	itraconazole 100 mg capsule		granule(ยาไม่ละลายในน้ำมีความเป็นlipophyllicสูง)
Supralip	Fenofibrate		เม็ดยาที่เคลือบฟิล์ม, ตัวยาปลดปล่อยออกมาช้า ๆ
Vastarel MR		trimetazidine 35 mg MR tab	รูปแบบยาที่ปลดปล่อยตัวยาออกมาช้า ๆ
Xatral XL	alfuzosin 10 mg XL tab		ยาเม็ดออกฤทธิ์นานที่ไม่ควรบด หัก หรือ เคี้ยว

รายการยาที่สามารถหัก แบ่ง หรือแกะแคปซูลออกได้ แต่ห้ามบด เคี้ยว หรือทำให้เม็ดยาแตก (เรียงตามลำดับตัวอักษรของชื่อการค้า)

ชื่อการค้า	ชื่อสามัญ	รายละเอียดของยา
COZAAR	losartan 50 mg tab	บดเคี้ยวหรือแบ่งครึ่งได้แต่ห้ามแบ่ง 1/4 เม็ดยาเป็นรูปหยดน้ำ จะได้ปริมาณยาไม่เท่ากัน
Isoptin SR	Verapamil HCl	ยาเม็ดออกฤทธิ์เนิ่นที่ไม่ควรบด หรือเคี้ยว แต่อาจหักครึ่งได้
Losec, Miracid 20 mg cap	Omeprazole	ยาแคปซูลเคลือบเพื่อให้แตกตัวในลำไส้ เนื่องจากตัวยาไม่ทนต่อน้ำย่อยในกระเพาะอาหาร อาจถอดเปลือกออกหรือละลายเม็ดยากับน้ำผลไม้โดยไม่มีการบดหรือเคี้ยว
Neulin SR 200 mg tab	Theophylline	ยาเม็ดออกฤทธิ์เนิ่นที่ไม่ควรบด หรือเคี้ยว แต่อาจหักครึ่งได้
NEXIUM	esomeprazole 40 mg tab	ยากระจายในน้ำได้เองไม่ต้องบด

เอกสารอ้างอิง

โรงพยาบาลทหารเรือกรุงเทพ.(no date). ยาที่ห้ามบด เคี้ยว หรือทำให้เม็ดยาแตก [online]. Available: http://www.nmd.go.th/bangkokmed/drugdoc.html [2007, September 14].
กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลราชวิถี. (no date). หลักการให้ยาทางสายให้อาหารและยารับประทานที่ไม่ควรบดหรือเคี้ยว [online]. Available: http://203.121.160.35/pharmacy/RajaPharmacy/DIS/update%20DIS%20May03_08.html [2007, September 14]